Feeds:
Yazılar
Yorumlar

Posts Tagged ‘kış diyeti’

Gazete eklerinden ansiklopedilere, kadın programlarından ana haber bültenlerine kadar her yerde, her gün karşımıza binlerce diyet önerisi çıkıyor. Sağlığımızı nasıl koruyacağımızdan çok nasıl zayıflayacağımıza dair bu önerilerin hepsine kulak asınca kafalar karışıyor. Birisi karbonhidratla proteini birlikte yeme, diyor, birisi tersini… Birisi sabah şunları şunları yap diyor, diğeri bunları bunları… Kimisi şok diyetlerle canımıza okuyor, kimisi şoku yasaklıyor… Bu karmaşa içinde ayurveda sakin sakin, çok temel önerilerle, 5000 yıldır bir kenarda duruyor. Ayurveda, özetle yaşam bilimi denen holistik bir sağlık sistemi. Tedavi yöntemleri olduğu kadar, sağlığı korumaya yönelik bir yaklaşım. Dr Svoboda’nın deyimiyle ayurveda, kendi sağlık sorumluluğunu almak isteyenler için tasarlanmış bir sistem. Elbette hiç bir şey bir günde gerçekleşmiyor. Uygun diyet, hayat tarzı, temizlik ve egzersizin sürekli hale getirilmesiyle sağlık korunabiliyor. Ayurvedik yaklaşım temel olarak, genelgeçer önerilerden çok kişinin kendi beden tipine göre hareket etmesi, beden tipinin gerektirdiği diyet ve egzersiz ile uzun ve sağlıklı yaşanabileceğini, hatta zayıf kalınabileceğini söylüyor. Hoş, ayurvedanın ana vatanı Hindistan’da zayıflık pek de istenen, arana bir özellik değil ama neyse…

Detaylı Ayurvedik bilgi aktarımını bu konunun uzmanlarına bırakarak, çok temel bilgilerle kış önerileri vermek istiyorum. Malum, yüzyılın en soğuk kışıyla karşı karşıyayız.

Milyonlarca hücreden oluşan bedenlerimiz gibi biz de evren organizmasını oluşturan milyonlarca hücreden biriyiz. Evren organizmasını oluşturan beş ana element, bizim bedenimizde ve her hücremizde bulunuyor. Bu beş element; eter, hava, ateş, su ve toprak. Bu elementlerin kombinasyonları, üç temel beden tipini (dosha) oluşturuyor; Vata, Pitta ve Kapha. Dosha’ları maddesel değil enerjetik olarak düşünmek gerekiyor. Vata, hava ağırlıklı, Pitta ateş, Kapha ise su. Vata kinetik enerjiyi, Kapha potansiyel enerjiyi yönetiyor, Pitta ise ikisi arasındaki dengeyi. Her birimizin bedeni, bir ya da birden fazla dosha sınıfına giriyor; Saf Vata, saf Pitta, saf Kapha, Vata-Pitta, Vata-Kapha, Pitta-Kapha, ve çok nadir bulunsa da Vata-Pitta-Kapha. Dosha aslında düzensizlik demek. Sahip olduğumuz dosha, bedenimizin olası düzensizliğini gösteriyor. Örneğin benim bedenim Vata-Pitta düzensizliğine sahip.

Dosha’ları besinle dengelemenin yolu tatlardan geçiyor. Altı ana tat ve oluştukları elementler var (tatlı, tuzlu, keskin acı (pungent), acı (bitter) ekşi ve buruk). Örneğin tatlı, toprak ve sudan oluşuyor. Kaphayı yükseltirken Pitta ve Vata’yı düşürüyor. Keskin acı ateş ve havadan oluşuyor, Vata’yı yükseltirken Kapha ve Pitta’yı düşürüyor, gibi.

Ayurvedik beslenmek için öncelikle beden tipinin belirlenmesi  gerekiyor.  Beden tipinizi belirlemek için bir ayurvedik danışmana başvurabilir, internetten güvenilir saydığınız bir test yapabilir, ya da temel vasıfları öğrenip (kuru, sıcak, yağlı, hafif, yoğun, soğuk, gibi) bedeninizin hissini gözlemleyerek dosha tespitinizi yapabilirsiniz. Tabi ki beden tipi sabit değil. Yani dönemsel ve mevsimsel olarak dosha değişebiliyor. Örneğin Kapha tipli bir kadın bedeni, adet öncesinde Vata dengesizliğine maruz kalabiliyor. Ya da yeni ay dönemleri veya seyahat öncesi çoğu insanda Vata dengesizliği yaratabiliyor, gibi.

Günün değişik saatleri gibi, mevsimlerin de doshaları var. Soğuk, ağır, ıslak, statik, donuk ve yoğun özelliklerine sahip kış mevsimi Kapha. Her özelliğin bir zıddı mevcut. Soğuk bir mevsimde üşürken dengeyi sağlamak için sıcaklığı korumak isteriz. Bu nedenle ayurveda, tüm dosha’lar için kış mevsiminde genel olarak Vata dengeleyici bir diyet öneriyor. Çünkü Vata’nın özellikleri kuru, (yine) soğuk, hafif, sübtil ve hareketli.

Pişmiş sıcak yiyecekler, sıcak içecekler, özellikle nemli, tropik bir iklimde değilsek yağlı yiyecekler Vata dengeleyicileri. Vata, soğuk ve kuru özelliklerine sahip olduğu için dengelenmesi sıcak ve yağlı yiyeceklerle oluyor. Bulabilirseniz ghee (saflaştırılmış tuzsuz inek tereyağı) en faydalı yağ. Tatlı, ekşi ve tuzlu, vata dengeleyici tatlar. Ama sindiriminiz iyi değilse daha hafif ve ılık yiyeceklere yönelebilirsiniz. Tatlıdan kastım elbette şeker değil ama bal, olgun muz, portakal, gibi şeyler. Pişmiş kök sebzeler; havuç, turp, pancar, patates, mayasız buğday ekmeği, badem önerilen yiyecekler. Et yenecekse, kış mevsiminde  balık ve hindi etine yönelmek en sağlıklısı. İlla alkol alınacaksa, sıcak şarap içilebilir.

Bal, dikkatle yenmesi gereken bir ayurvedik yiyecek. Taze bal ilaç olduğu gibi, pişirilir ya da kaynar içeceklere karıştırılırsa zehir etkisi gösteriyor. Akşam yatmadan önce ılık süte bal karıştırıp içmek bedeni ısıtıp rahat bir uyku veriyor. Muzlu sütü çocukken çok içirirlerdi. Ayurveda sütün muzla karıştırılmasını önermiyor.

Kış mevsimi uyku ve dinlenme zamanı. Yatağa daha erken gitmek, sıcak bir odada uyumak önemli. Büyüklerimiz ayağını sıcak, başını serin tut derler. Ayurveda, özellikle başı ve kulakları sıcak tutmayı öneriyor. Yatmadan önce ayakların altına organik susam yağı ile masaj yapmak da sıcak ve harika bir uyku sağlıyor. Ama Pitta dengesizliğiniz çok, yani halihazırda beden sıcaklığınız çok yüksekse badem yağı da uygun. Ay yatağım yağ olur, diyorsanız hiç uygulamayın!

Çoğu yerde, kışın az egzersiz önerilir ama yazın getirdiği momentumla güçlenmiş beden için kapalı mekanlarda, ayakta yapılan güçlü egzersizler kışın çok faydalı. Örneğin ayakta asanaları uzun süre tutarak yapılacak yoga gibi.

Her bulduğunuzda güneşten faydalanmak da önemli. Özellikle sırtı güneşe vermek çok faydalı, göğsü üşütmemek koşuluyla.

Bahara yaklaşırken, acı, keskin acı ve buruk tatlara yumuşak bir geçiş yapmak gerekli. Bahar önerileri de bahara doğru gelir herhalde.

Sıcak kışlar, tatlı doğalgaz faturları dilerim.

Kaynaklar:

Prakriti, Your Ayurvedic Constitution,Robert E.Svoboda

Maria Garre, ders notları

Reklamlar

Read Full Post »

%d blogcu bunu beğendi: